Ana içeriğe geç

Ortam Değişkenleri

🌐 Yapay Zekâ ve İnsanlar Tarafından Çeviri

Bu çeviri, insanlar tarafından yönlendirilen bir yapay zekâ ile oluşturuldu. 🤝

Orijinal anlamın yanlış anlaşılması ya da kulağa doğal gelmeme gibi hatalar içerebilir. 🤖

Yapay zekâyı daha iyi yönlendirmemize yardımcı olarak bu çeviriyi iyileştirebilirsiniz.

İngilizce sürüm

İpucu

"Ortam değişkenleri"nin ne olduğunu ve nasıl kullanılacağını zaten biliyorsanız, bu bölümü atlayabilirsiniz.

Ortam değişkeni (genelde "env var" olarak da anılır), Python kodunun dışında, işletim sistemi seviyesinde bulunan ve Python kodunuz (veya diğer programlar) tarafından okunabilen bir değişkendir.

Ortam değişkenleri; uygulama ayarlarını yönetmek, Python’un kurulumunun bir parçası olarak konfigürasyon yapmak vb. durumlarda işe yarar.

Env Var Oluşturma ve Kullanma

Python’a ihtiyaç duymadan, shell (terminal) içinde ortam değişkenleri oluşturabilir ve kullanabilirsiniz:

// You could create an env var MY_NAME with
$ export MY_NAME="Wade Wilson"

// Then you could use it with other programs, like
$ echo "Hello $MY_NAME"

Hello Wade Wilson

// Create an env var MY_NAME
$ $Env:MY_NAME = "Wade Wilson"

// Use it with other programs, like
$ echo "Hello $Env:MY_NAME"

Hello Wade Wilson

Python’da env var Okuma

Ortam değişkenlerini Python’un dışında (terminalde veya başka bir yöntemle) oluşturup daha sonra Python’da okuyabilirsiniz.

Örneğin main.py adında bir dosyanız şöyle olabilir:

import os

name = os.getenv("MY_NAME", "World")
print(f"Hello {name} from Python")

İpucu

os.getenv() fonksiyonunun ikinci argümanı, bulunamadığında döndürülecek varsayılan (default) değerdir.

Verilmezse varsayılan olarak None olur; burada varsayılan değer olarak "World" verdik.

Sonrasında bu Python programını çalıştırabilirsiniz:

// Here we don't set the env var yet
$ python main.py

// As we didn't set the env var, we get the default value

Hello World from Python

// But if we create an environment variable first
$ export MY_NAME="Wade Wilson"

// And then call the program again
$ python main.py

// Now it can read the environment variable

Hello Wade Wilson from Python

// Here we don't set the env var yet
$ python main.py

// As we didn't set the env var, we get the default value

Hello World from Python

// But if we create an environment variable first
$ $Env:MY_NAME = "Wade Wilson"

// And then call the program again
$ python main.py

// Now it can read the environment variable

Hello Wade Wilson from Python

Ortam değişkenleri kodun dışında ayarlanabildiği, ama kod tarafından okunabildiği ve dosyalarla birlikte saklanmasının (ör. git’e commit edilmesinin) gerekmediği için, konfigürasyon veya ayarlar için sıkça kullanılır.

Ayrıca, bir ortam değişkenini yalnızca belirli bir program çalıştırımı için oluşturabilirsiniz; bu değişken sadece o program tarafından, sadece o çalıştırma süresince kullanılabilir.

Bunu yapmak için, program komutunun hemen öncesinde ve aynı satırda tanımlayın:

// Create an env var MY_NAME in line for this program call
$ MY_NAME="Wade Wilson" python main.py

// Now it can read the environment variable

Hello Wade Wilson from Python

// The env var no longer exists afterwards
$ python main.py

Hello World from Python

İpucu

Bu konuyla ilgili daha fazlasını The Twelve-Factor App: Config bölümünde okuyabilirsiniz.

Tipler ve Doğrulama

Bu ortam değişkenleri yalnızca metin string’lerini taşıyabilir. Çünkü Python’un dışındadırlar ve diğer programlarla, sistemin geri kalanıyla (hatta Linux, Windows, macOS gibi farklı işletim sistemleriyle) uyumlu olmak zorundadırlar.

Bu, Python’da bir ortam değişkeninden okunan her değerin str olacağı anlamına gelir. Farklı bir tipe dönüştürme veya doğrulama işlemleri kod içinde yapılmalıdır.

Uygulama ayarlarını yönetmek için ortam değişkenlerini kullanmayı, İleri Seviye Kullanıcı Rehberi - Ayarlar ve Ortam Değişkenleri bölümünde daha detaylı öğreneceksiniz.

PATH Ortam Değişkeni

İşletim sistemlerinin (Linux, macOS, Windows) çalıştırılacak programları bulmak için kullandığı özel bir ortam değişkeni vardır: PATH.

PATH değişkeninin değeri uzun bir string’dir; Linux ve macOS’te dizinler iki nokta üst üste : ile, Windows’ta ise noktalı virgül ; ile ayrılır.

Örneğin PATH ortam değişkeni şöyle görünebilir:

/usr/local/bin:/usr/bin:/bin:/usr/sbin:/sbin

Bu, sistemin şu dizinlerde program araması gerektiği anlamına gelir:

  • /usr/local/bin
  • /usr/bin
  • /bin
  • /usr/sbin
  • /sbin
C:\Program Files\Python312\Scripts;C:\Program Files\Python312;C:\Windows\System32

Bu, sistemin şu dizinlerde program araması gerektiği anlamına gelir:

  • C:\Program Files\Python312\Scripts
  • C:\Program Files\Python312
  • C:\Windows\System32

Terminalde bir komut yazdığınızda, işletim sistemi PATH ortam değişkeninde listelenen bu dizinlerin her birinde programı arar.

Örneğin terminalde python yazdığınızda, işletim sistemi bu listedeki ilk dizinde python adlı bir program arar.

Bulursa onu kullanır. Bulamazsa diğer dizinlerde aramaya devam eder.

Python Kurulumu ve PATH’in Güncellenmesi

Python’u kurarken, PATH ortam değişkenini güncellemek isteyip istemediğiniz sorulabilir.

Diyelim ki Python’u kurdunuz ve /opt/custompython/bin dizinine yüklendi.

PATH ortam değişkenini güncellemeyi seçerseniz, kurulum aracı /opt/custompython/bin yolunu PATH ortam değişkenine ekler.

Şöyle görünebilir:

/usr/local/bin:/usr/bin:/bin:/usr/sbin:/sbin:/opt/custompython/bin

Böylece terminalde python yazdığınızda, sistem /opt/custompython/bin (son dizin) içindeki Python programını bulur ve onu kullanır.

Diyelim ki Python’u kurdunuz ve C:\opt\custompython\bin dizinine yüklendi.

PATH ortam değişkenini güncellemeyi seçerseniz, kurulum aracı C:\opt\custompython\bin yolunu PATH ortam değişkenine ekler.

C:\Program Files\Python312\Scripts;C:\Program Files\Python312;C:\Windows\System32;C:\opt\custompython\bin

Böylece terminalde python yazdığınızda, sistem C:\opt\custompython\bin (son dizin) içindeki Python programını bulur ve onu kullanır.

Yani şunu yazarsanız:

$ python

Sistem python programını /opt/custompython/bin içinde bulur ve çalıştırır.

Bu, kabaca şunu yazmaya denktir:

$ /opt/custompython/bin/python

Sistem python programını C:\opt\custompython\bin\python içinde bulur ve çalıştırır.

Bu, kabaca şunu yazmaya denktir:

$ C:\opt\custompython\bin\python

Bu bilgiler, Virtual Environments konusunu öğrenirken işinize yarayacak.

Sonuç

Buraya kadar ortam değişkenlerinin ne olduğuna ve Python’da nasıl kullanılacağına dair temel bir fikir edinmiş olmalısınız.

Ayrıca Wikipedia for Environment Variable sayfasından daha fazlasını da okuyabilirsiniz.

Çoğu zaman ortam değişkenlerinin hemen nasıl işe yarayacağı ilk bakışta çok net olmayabilir. Ancak geliştirme yaparken birçok farklı senaryoda tekrar tekrar karşınıza çıkarlar; bu yüzden bunları bilmek faydalıdır.

Örneğin bir sonraki bölümde, Virtual Environments konusunda bu bilgilere ihtiyaç duyacaksınız.